گفت‌وگو | رویکرد حقوق بشری به فقه خطرناک است و آن را از ذات خود تهی می کند

مصاحبه با حجت الاسلام سیدسجاد ایزدهی مصاحبه با رییس پژوهشکده نظام‌های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی | بخش اول

 

جریان های موجود در حوزه علمیه را می‌توان به سه جریان متجمد، متجدد و مجدد، تقسیم کرد. جریان متجمد، جریانی است که دنباله روی سلف بوده و از میراث سلف، تجاوز نمی کند. جریان های متجدد، مروج و دنباله روی نظامات و فرآورده های غربی و مدرنیته هستند. جریان مجدد هم به جریان فکری اطلاق می شود که تحول و پیشرفت رو به جلو را بر اساس آموزه های اصیل دینی دنبال می کند.

گفت‌وگو | جریان‌های مخالف عرفان در حوزه

مصاحبه با حجت الاسلام حمیدمظاهری سیف

عرفان یک دانش و قابل نقد است. باید به موضوع عرفان به عنوان یک نظریه و دانشی که ممکن است مصادیق درست و مصادیق نادرست داشته باشد، نگاه علمی داشته باشیم. جریان‌هایی در حوزه علمیه قم و حوزه علمیه مشهد هستند که در نقد بزرگان و شخصیت‌های علمی و دینی تندروی می‌کنند تا جایی‌که به یک مرجع تقلید هم رحم نمی‌کنند و حکم تکفیر برایش صادر می‌کنند.

گفتگو|حوزه انقلابی باید بینش سیاسی داشته باشد و جریان‌های فکری را بشناسد

آیت الله محمد مهدی قائینی |بخش دوم

شاخصه‌های حوزه انقلابی

اسباط: اگر بخواهیم برای حوزه انقلابی شاخصه‌هایی ذکر کنیم، از منظر شما ویژگی‌های حوزه انقلابی چیست؟

قایینی: این‌که بخواهیم بگوییم حوزه انقلابی چه ویژگی­هایی دارد که بتوانیم به آن بگوییم حوزه انقلابی به معنای دقیق و درست یعنی حوزه­ای که جامع و کامل است، هم از نظر ساختار درونی، هم از نظر تشکل ظاهری، هم از نظر فعال بودن و اجرایی بودن وعامل بودنش که حوزه به معنای واقعی آن است که این سه  بعد را باید داشته باشد هم از درون و هم از بیرون و نیز آثاری که می­خواهد از خودش صادر کند تا بشود حوزه­‌ی انقلابی؛ برای تبیین حوزه انقلابی و ویژگی‌ها و مختصات آن باید از سه زاویه بحث و بررسی کنیم:

جامعه‌گرایی

۱- متعهد بودن حوزه انقلابی به حل مسائل جامعه

حوزه انقلابی حوزه‌ای است که در میان جامعه باشد در میان جامعه بودن یکی از شاخصه­‌های اساسی است. کسی که بگوید من به مردم و اجتماع کاری ندارم و به غیر از خودم و خانواده­‌ام با کسی کاری ندارم یقیناً انقلابی نیست. در آموزه‌های دینی داریم که معصومین از عدم ارتباط گیری‌ها و انزوا طلبی‌ها نهی کردند. به نظرم خطاب به یکی از شاگردان بود که امام صادق(ع) فرمودند تو طلبه‌ی ما نیستی وقتی با کسی ارتباط نداری ودر چهارچوب تعینات خاص خودت زندگی می‌کنی.

البته جامعه گرایی و دغدغه جامعه داشتن تنها به ارتباط صرف و رفت و آمد، نیست بلکه علاوه بر آن دغدغه جامعه و مشکلات و مسئله‌های خرد و کلان اجتماعی داشتن و در صدد حل آن‌ها بودن، از ابعاد جامعه‌گرایی به شمار می‌آید. یعنی حوزه انقلابی خود را متعهد به حل مسئله‌های جامعه خود می‌داند. حال این مسئله‌ها در سطوح خرد باشد یا در سطوح کلان ملی و حاکمیتی فرقی نمی‌کند.

ضرورت شناسی

۲- درک ضرورت‌ها ویژگی‌ حوزه انقلابی

درک ضرورت­‌ها از دیگر ویژگی‌های حوزه انقلابی است. باید بفهمیم درجامعه چه می‌گذرد و چه باید انجام دهیم. نباید سر را زیر برف کنیم و بگوییم در دنیا هر چه می­‌گذرد به ما ربطی ندارد. در این صورت ما دیگر حوزه‌ای اصیل و انقلابی نیستیم و باید ادعای پیرو اسلام و پیغمبر بودن را کنار بگذاریم.

دردمندی

۳- حساسیت و دردمندی نسبت به مشکلات اساسی جامعه

حساسیت­ و دردمندی نسبت به کمبودها و مشکلات اساسی مردم و جامعه از دیگر ویژگی‌های حوزه انقلابی است. انسان نباید بی درد باشد. کسی که عالم دین است نباید شب راحت بخوابد. چه جامعه کوچک، چه ملت­‌های بزرگ مشکلاتی دارند، کمبودهایی دارند، نیازهایی دارندکه با فکر و برنامه‌ریزی حل می‌شود. نمی‌شود از کنار این نیازها گذشت و گفت به من ربطی ندارد.

برخوردار از بینش سیاسی

۴- شناخت جریان های فکری جهان و داشتن بینش سیاسی

امام حسین با وجود انقلاب خود و شهادت خونین خود باعث شد هر کم فهم و بی سوادی هم بفهمد حق کجاست و باطل کجاست و کجا ظلم شده است و این چنین خواستند مردم را بیدار کنند.

بینش سیاسی داشتن یعنی روابط حاکم بر جامعه را شناختن. یک دلیل اینکه ائمه و بسیاری ازانبیاء ما مظلوم بودند و گاه در فضای اجتماعی با بی مهری‌ها روبرو شدند و حتی کشته شدند، عبارت است از اینکه مردم بینش سیاسی نداشتند. در جامعه چه کسی حاکم است؟ مقصودش چیست؟ اصلاً چرا این فرد روابط سیاسی اجتماعی مردم را به عهده گرفته است و امور به دست اوست.

مردم می­‌دیدند در جامعه این فرد عمامه دارد یا با پیامبر وصلت دارد یا کار دینی و قرآنی انجام می‌­دهد. خوب فرد دیگری هم همین امور را انجام می­‌دهد. لذا دیدیم که بین امام حسین و سایرین فرقی نگداشتند.کسانی که از کوفه آمدند درست است اهل جهنم و عذاب هستند ولی به حسب تربیت دینی و فکری هیچ آموزشی ندیده بودند. چون سرشان به زندگی خودشان بوده و اصلاً نمی­‌دانستند حق و باطل چیست. لذا امام حسین با وجود انقلاب خود و شهادت خونین خود باعث شد هر کم فهم و بی سوادی هم بفهمد حق کجاست و باطل کجاست و کجا ظلم شده است و این چنین خواستند مردم را بیدار کنند.

امیرالمؤمنین خیلی خطبه خواندند وسخرانی کردند. امام حسن (ع) خیلی ظلم دیدند و خیلی به ایشان جفا شد و خیلی توصیه‌ها کردند باز هم مردم بیدار نشدند. ده سال امامت امام حسین(ع)، تا معاویه در حال خلافت بود ایشان فرصتی برای تبلیغ نداشتند. پس امام با یک حرکت پیش بینی شده و هدفمند مردم را بیدارکردند و روشن کرد که حق چیست و باطل کدام است. مردم مبادا ظاهر را ببینید فرد وقتی بینش سیاسی نداشته باشد، فرق بین مسئولین را نمی‌فهمد. هر کسی مورد تأیید امام باشد را خوب می­‌داند. این فرد روزنامه جمهوری اسلامی دارد، فرد دیگر روزنامه انقلاب اسلامی، بین هیچ کدام نمی­‌تواند حق را بفهمد. پس خود را کنار می­‌کشد و سر در عبای خود می­ک‌ند تا وقتی که پرده‌ها کنار می­‌رود و یا جنایتی اتفاق می­‌افتد، مردم روشن می­‌شنوند و وقتی متوجه می­‌شویم که کار از کار گذشته است.

پس حوزه انقلابی باید برخوردار از بینش سیاسی باشد. جریان‌های فکری را بشناسد، حرکت‌ها و هدف‌های پس پرده را تحلیل کند. اقتضائات زمان و مکان را دریابد. در این صورت است که می‌تواند راهنمای خوبی برای جامعه باشد، در بزنگاه‌ها وظیفه خود را انجام دهد و جریان‌های حق و باطل را از هم تفکیک کرده و بصیرت خود را بین توده‌های مردم نشر و ترویج نماید.

آشنا با نظامات حاکم بر جهان

۵- آگاهی از بینشهای نظام ­های حاکم بر جهان

آشنایی داشتن نسبت به نظامات حاکم برجهان از دیگر ضرورت‌ها و ویژگی‌های حوزه انقلابی است. ما در دوره‌ای زندگی می­‌کنیم که مستقل نیستیم. هم دنیا برما مسلط شده، هم ما بر دنیا، هم ضررهای دنیا نصیب ما می­‌شود و هم سودهای دنیا. ما نمی­‌توانیم دور خود دیوار بکشیم که ما مستقل هستیم چون اگر ما به دنیا کار نداشته باشیم دنیا با ما کار دارد.

البته مقوله «استقلال» از شعارها و اهداف اساسی انقلاب است و منظور نفی استقلال نیست، بلکه حفظ استقلال در گرو شناخت نظامات اجتماعی است. اما گاهی برخی همین مفهوم مهم و حیاتی را بد معنی می‌کنند که باید توجه داشت. امروزه چتر استعمار آنقدر وسیع است وضربه­‌های دشمن آنقدر قوی و قاطع و کوبنده است که اگر یک لحظه غفلت کنیم اصل حیثیت خود را از دست داده‌­ایم. در همه­‌ی ابعاد اقتصادی، سیاسی، نظامی، فرهنگی مثل خیلی از کشورها که زبان اصلی‌شان شده انگلیسی و فرانسه از بس که تحت استعمار بوده­‌اند، آداب و رسوم غربی­‌ها را یاد گرفته­‌اند و هیچ ریشه­‌ای ندارند.

هیچ شخصیتی ندارند. چون اصلاً نشناختند که در چه دنیایی زندگی می­‌کنند و با چه کسانی ارتباط دارند. تعامل با افراد و دنیا، با همسایگان کوچک و بزرگ تأثیر متقابل بر انسان دارد و آن قدرتی که غالب است بیشترین تأثیر را برحکومت­‌های دیگر دارد. اگر کسی با بینش‌­های نظام­‌های حاکم بر جهان هیچ آگاهی نداشته باشد به زودی ضربه می­‌خورد و به گونه‌­ای از صحنه بیرون می­‌رود که تا مدت­‌ها متوجه نمی­‌شود چه شد که این اتفاق افتاد چون متوجه نیست در چه دنیایی زندگی می­‌کند نمی­‌داند غرب چیست و شرق چیست .

گاهی مواقع تحقیقات عمیق نشان می‌­دهد صهیونیسم بود که مارکسیسم را  بوجود آورد و بودجه آن را تأمین کرد و در حدود یک قرن پیش انقلاب در شوروی پیش آمد.گاهی با چندین واسطه دنیا می‌­آید در لباس دوست کاری را انجام می­‌دهد که وقتی کار تمام می­‌شود آن موقع می­‌فهمند که ضربه از کجا خورده‌­اند. اگر انسان این موارد را نشناسد اصل حیثیت انسان و حوزه در خطر است.

دغدغه رفع ظلم از جهان

۶- ظلم زدایی، استکبار ستیزی و استعمار زدایی از جهان شاخصه اصلی حوزه

دغدغه داشتن نسبت به رفع ظلم که یک موضوع کلیدی است و در بینش­ اسلامی و آیات و روایات مورد تأکید قرار گرفته است. این دست تعابیر که «کونوا للظالم خصما و للمظلوم عونا» در معارف دینی ما کم نیست. حوزه‌ای حوزه­‌ی انقلاب است که ظلم را از دیگران تحمل نکند، خودش نیز اهل ظلم نباشد. لذا قرآن صراحتاً درباره قوم یهود آیات زیادی آورده است که می­‌گوید علمای یهود اهل رشوه گرفتن، پول گرفتن، توجیه کردن، بهشت را به جهنم فروختن و کَلِّ بر مردم شدن بودند. اینان ظاهراً دین داشتند.

کسی که نسبت به ظلمی بی تفاوت باشد یاخودش در راه ظلم گام بردارد، حتی اگر همه‌ی علوم دینی را هم بلد باشد، بداندکه او عبد خدا نیست. او عالم به معنای واقعی نیست. امروز در جهان چه ظلم‌های بزرگی در حال رخ دادن است. دنیا، دنیای استکبار و استعمار است. ملت‌های زیادی زیر سلطه استکبار و استعمارند. حوزه انقلابی باید به فکر ظلم زدایی، استکبار ستیزی و استعمار زدایی از جهان باشد.

تحلیل مسائل بین المللی

۷- تحلیل جریانات و سیاست‌های منطقه‌ای و جهانی ویژگی دیگر حوزه انقلابی

تحلیل جریانات و سیاست‌های منطقه‌ای و جهانی ویژگی بعدی است. باید انسان بفهمد سخنانی که در فضای بین المللی گفته می‌­شود و رفتارهایی که انجام می­‌شود کنش­‌ها و واکنش­‌های اجتماعی، منشاء آن کجاست؟ این اتفاق چرا به وجود می­‌آید؟ دوستی‌ها و دشمنی‌ها چه بسا گاهی بر حسب ظاهر منشاء توسعه است ولی به حسب واقع دارند ریشه یک جامعه را قطع می­‌کنند. گاهی به حسب ظاهر خنده و مهربانی است اما به حسب واقع دشمنی است و حق را باطل و باطل را حق جلوه دادن است. اگر انسان تحلیل نداشته باشد علت جو و پاسخ جو نباشد، نسبت به مسائل و مشکلات و مجهولاتی که دارد، یقیناً این فرد تحت تأثیر دیگران قرار می­‌گیرد و اصل سرمایه دینش را از دست خواهد داد.

برخوردار از توانایی حل مسئله

۸- ارائه راه حل برای مقابله با موانع رشد فکری و اخلاقی و فرهنگی

ویژگی دیگر ارائه­‌ی راه حل برای مقابله با موانع رشد فکری و اخلاقی و فرهنگی است. حوزه نمی­‌تواند بگوید به من چه مربوط که مردم چه می­‌کنند مشکلات چیست و دنیا به کدام طرف می­‌رود. اسلام این را نمی­‌پسندد. بزرگان دین و رهبران دینی همه گفته ‌اند و همه خواسته­‌اند که یک مسلمان و یک مؤمن و یک عالم به معنای واقعی باید در جهت صلاح دین فرد و اجتماع برنامه‌­هایی داشته باشد که مردم را از خدا دور نکند. توحید به معنای واقعی، همان توحید ناب را چه موقع موفق می­‌شویم در خود و دیگران پیاده کنیم؟ که ببینیم مشکل راه کجاست و راه حل برایش پیدا کنیم و نفس، شیطان‌های انسی، شیطان‌های جنی، توطئه‌های داخلی و خارجی را بشناسیم و با آن‌ها مقابله کنیم. اگر دشمن را نشناسیم، توحید ما را از بین خواهند برد.

برخی از اهل سنت  قائلند خدا از آسمان هفتم پایین می­‌آید وخیلی چیزهای دیگر لازم نیست این‌ها مغرض باشند؛ این‌ها دنبال اهل بیت نرفتند، دارو را پیدا نکردند، درد همه جا را گرفت و زیر بنای فکری را عوض کرد.

این‌که می­‌بینیم برخی از اهل سنت  قائلند خدا از آسمان هفتم پایین می­‌آید وخیلی چیزهای دیگر لازم نیست این‌ها مغرض باشند؛ این‌ها دنبال اهل بیت نرفتند، دارو را پیدا نکردند، درد همه جا را گرفت و زیر بنای فکری را عوض کرد. لذا آنهایی که محقق هستند وقتی با استدلال و صحبت و ادامه‌ی مباحثه‌های علمی مطالب را برایشان توضیح می­‌دهیم، تازه بیدار می­‌شوند.

علتش این بوده است که از اول که کتب خارجی ترجمه می­‌شد یا وقتی از طرف حکومت‌ها بعضی را به عنوان عالم معرفی می­‌کردند، نمی‌گفتند چرا هر کسی می‌آمد قبول می­‌کردند بعد در مواقع مشکلات نمی­‌دانستند چه بکنند یعنی عملاً ایزوله می­‌شدند و درنتیجه در مقابل مشکلاتی که پیش می‌آمد یا سکوت می­‌کردند و کنار می‌­رفتند یا توجیه‌گر همه‌ی مسائل می­‌شدند. مثلاً حکومت‌های ظالم را با استدلال‌های مختلف تأیید می‌­کردند.

چون از اول نرفتند اسلام ناب را بشناسند که چیست و موانع راه چیست یا راه حل کدام است و بر اساس آن گام بردارند و جلو بروند. بنابراین اگر حوزه­ای در هر یک از کشورهای اسلامی شیعه یا سنی، اگر اهل ارائه راه حل و به فکر مشکل‌گشایی از خودش نباشد، بداند دشمن مشکل ما را حل نخواهد کرد. ما خودمان باید بر اساس کتاب و سنت و عقل برویم، حقایق را پیدا کنیم، مشکلات را حل کنیم، تا نه تنها خودمان با مانع برخورد نکنیم، بلکه راه امت‌های دیگر را هم برای سعادت باز کنیم.

گفتگو|نظام‌سازی در حوزه نجات از مرگ یا انزوای آن

 

اشاره: چالش‌ها و آسیب‌های تبلیغ، سازمان‌های موازی در امر تبلیغ و عدم اتخاذ رویکرد تخصصی در آن امروز تبلیغ دینی را در کشور به سمت‌وسویی کشانده که اثرگذاری آن با شک و ابهام بسیاری همراه است و علاوه بر این ارزیابی دقیقی هم از نتایج تبلیغ در سراسر کشور وجود ندارد، این ضعف و آسیب در عرصه تبلیغ روی کار آمدن گروه‌های جهادی تبلیغی را به همراه داشته که خود این مسأله هم گاهی با چالش‌هایی همراه شده است، در این رابطه پژوهشگر پایگاه تخصصی جریان‌شناسی اسباط گفت‌وگویی با  حجت‌الاسلام سید محمد مطلبی‌پور، مدیر مؤسسه تبلیغی جهادی میقات ترتیب داده‌ است.

 

شما وجود یک سیستم واحد در عرصه تبلیغ را چقدر ضروری می‌دانید؟

گفتگو | نواندیشی دینی، مساله امروز حوزه‌ها

درآمد:

نواندیشی دینی یکی از سر‌فصل‌های مهم و کاربردی در حوزه‌های علمیه است. امروزه تقریبا در بسیاری از نشست‌های علمی، ابعادی از این سرفصل مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. شناخت نواندیشی‌دینی و مبانی آن و آشنایی با نظر امام و رهبری پیرامون این سرفصل، از مهمترین مباحث موجود است؛ لذا برآن شدیم تا با مصاحبه‌ای با حجت الاسلام صبوری به بررسی ابعاد مختلف این سرفصل بپردازیم. حجت الاسلام صبوری از جمله پژوهشگران جوان حوزه هستند که چندین سال به عنوان مدرس سطوح عالی مشغول به تدریس بوده‌اند؛ کتاب‌های «الأصول فی الفقه، تطبیق القواعد و احکام غیبت و دروغ» تاکنون از ایشان به چاپ رسیده است. وی علاوه بر «قواعد فقه حکومتی»، «حلقات» شهید صدر را نیز تدریس می‌کند. اخیرا ایشان در زمینه فقه نظام ورود بسیار جدی داشته‌اند و از طرف آیت الله اعرافی به دبیری شورای سیاست گذاری فقه معاصر منصوب شده‌اند. در ادامه توجه شما مخاطبین عزیز را به متن مصاحبه جلب می‌کنیم:

گفت‌وگو | دانشگاه مفید، جلد دوم مرکز تحقیقات استراتژیک نهاد ریاست جمهوری زمان آقای هاشمی(بخش اول)

مصاحبه با حجت الاسلام لیالی درباره دانشگاه مفید

اشاره: « اسباط » در رابطه با جریان شناسی جریانات موجود در حوزه علمیه و علوم دینی برای آگاهی و بصیرت دهی اجمالی از جریان روشن‌اندیشی دینی و حوزوی در حوزه‌های ایران و کشورهای اسلامی و نقشی که این جریان ها و مراکز مرتبط با این جریان ها در حوزه علوم دینی و بین طلاب دارند و آسیب‌شناسی آن ها، گفت و گویی را در همین زمینه با حجت الاسلام محمد علی لیالی مولف، محقق، پژوهشگر و استاد حوزه و دانشگاه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف انجام دادیم که در ادامه می خوانید.

حجت الاسلام محمدعلی لیالی علاوه بر تحصیل در دروس خارج فقه، اصول، فلسفه حوزه علمیه دارای مدرک لیسانس و فوق لیسانس فلسفه و تاریخ تشیع و مدرک دکترای شیعه نیز می باشند.

گفتگو | ارتباط رئیس دفتر آیت الله شریعتمداری با ساواک حتمی است

مصاحبه با آیت الله گرامی|بخش اول

اشاره: شیخ غلام‌رضا زنجانی همه جا با آقای شریعتمداری بود، از آقای شریعتمداری جدا نمی‌شد...این آقای آشیخ غلام‌رضا زنجانی انواع خرابکاری‌ها داشت، از جمله روابط غیر صالح اخلاقی در تهران. کسی که در این مسائل اینگونه باشد، رابطه‌اش با ساواک و این‌ها دیگر حتمی است.

این قسمتی از مصاحبه‌ی آیت الله گرامی، استاد برجسته حوزه علمیه قم است. آیت الله گرامی، در این گفتار خود، از خدمتکارِ آیت‌الله شریعتمداری نام می‌برد و او را به تعبیری عزیز شریعتمداری لقب می‌دهد. آیت الله گرامی در این مصاحبه از شخصیت محافظهکار و قدرتطلب آیتالله شریعتمداری برایمان صحبت کردند و از رفتارها و ویژگیهای اخلاقی که این مرجع را به دام انداخت، سخن گفتند.

گفت‌وگو | بررسی مفهوم، ویژگی‌ها و ابعاد حوزه انقلابی

گفتگو با آیت الله محمد مهدی قائینی|بخش اول

آیت الله محمد مهدی قائینی در سال 1340 در تهران متولد شد. وی در خانواده‌ای مذهبی، علمی و دارای سابقه مرجعیت و فقاهت رشد کرد. جد أعلای وی مرحوم آیت الله حاج شیخ محمد علی قائینی «ره» است که از مرحوم شیخ جعفر کاشف الغطاء «ره» اجازه مشهور اجتهاد گرفته بود. آن اجازه در میان علما معروف به اجازه کبیرِ کاشف الغطا شد. پدر بزرگ ایشان نیز دارای اجازه اجتهاد از مرحوم آیت الله سید کاظم اصطهباناتی «ره»، آیت‌الله حاج شیخ عبدالکریم حائری «ره» و آیت‌الله بروجردی «ره» بوده و در تهران به تدریس و ارشاد و اقامه جماعت اشتغال داشتند.